Wzmianki o posypywaniu głów popiołem znajdujemy na kartach Biblii, np. w Księdze Jonasza czy Joela. Ten obrzęd znany był w wielu kulturach i tradycjach - już w starożytnym Egipcie i Grecji. Znajdujemy go też u plemion indiańskich.
Przed wiekami ludzie posypywali sobie głowy popiołem na przykład wtedy, gdy spotkało ich nieszczęście. Także, kiedy błagali Boga o przebaczenie win lub chcieli uprosić łaskę.

Podobnie jest dziś. W kościele katolickim posypywanie głowy popiołem oznacza pokutę, żałobę i jest znakiem pokory. Obrzędu dokonuje się w Środę Popielcową, bo ma on być wyraźnym znakiem początku okresu Wielkiego Postu - czasu refleksji, zadumy i umartwienia.
Kapłani posypując głowy wiernych wypowiadają słowa: "Pamiętaj, prochem jesteś i w proch się obrócisz" lub "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię". Słowa te mają przypomnieć katolikom o kruchości życia i nieuchronnej śmierci. Mają pomóc uświadomić sobie, że życie na ziemi jest drogą do Boga i zmobilizować do nawrócenia.

Dlaczego czterdzieści dni?

W pierwszych wiekach chrześcijaństwa za Wielki Post uważało się jedynie Wielki Piątek i Wielką sobotę. W trzecim wieku pościło się już cały tydzień, natomiast na początku kolejnego wieku wprowadzono post czterdziestodniowy.

Liczba czterdziestu dni jest symbolem czterdziestodniowego pobytu Jezusa na pustyni. Czterdziestka pojawia się w wielu miejscach Biblii:
- czterdzieści lat wędrowali Izraelici po ucieczce z Egiptu,
- czterdzieści dni przebywał Mojżesz na górze Synaj,
- wielki potop spowodowany był czterdziestodniowymi opadami,
- Niniwa miała być zniszczona w 40 dni,
- 40 dni Eliasz szedł do góry Horeb.
Do okresu Postu nie były wliczane niedziele.

Wielki Post ma być czasem na pokutę, odwrócenie się od grzechu i ponowne nawrócenie się. Trzy najważniejsze zalecenia to post, modlitwa i jałmużna. Kościół przypomina nam, że Jezus traktował te zalecenia jako trzy najlepsze drogi do zbliżenia się do Boga.

Liturgia w okresie Postu staje się wyciszona, kolor dominujący w czasie mszy to fiolet. Znika śpiew „Chwała na wysokości” i „Alleluja”, który zastępuje „Chwała Tobie, Słowo Boże”. Nie ozdabianie się ołtarzy kwiatami, a jedynym instrumentem akompaniującym śpiewom mogą być organy, również dzwony są rzadziej uruchamiane. Chrześcijanie w trakcie Wielkiego Postu nie powinni brać udziału w zabawach.